Τα παρακάτω δεδομένα έχουν αντληθεί από το σύγγραμα του Γεράσιμου Ηρ. Παπατρέχα, με τίτλο «Η ιστορία του Αγρινίου», που εκδόθηκε από το Δήμο Αγρινίου το 1991. Αποτελεί τον καρπό επίμονης έρευνας της τοπικής ιστορίας με σεβασμό στην παράδοση.
Το Αγρίνιο βρίσκεται στην πιο καίρια θέση της Δυτικής Στερεάς, στο κέντρο του άξονα που συνδέει την Ήπειρο με τη Νότια Ελλάδα, πέρασμα για την Ανατολική Ρούμελη και κέντρο υποδοχής των ορεινών πληθυσμών, τόσο του Αιτωλικού, όσο και του Ευρυτανικού χώρου.
Το Παναιτωλικό (Κυρά Βγένα), συνέχεια της Πίνδου και νοτιοδυτική της απόληξη, ο Αράκυνθος (Ζυγός) και η βουνοσειρά, που βαίνει παράλληλη προς τον κύριο κορμό των Ακαρνανικών, δημιουργούν μια λεκάνη, ένα περίκλειστο λεκανοπέδιο. Ο μεγάλος ποταμός Αχελώος διαρρέει το λεκανοπέδιο και το χωρίζει στα δύο, αριστερά απλώνεται το «Μέγα Αιτωλικόν πεδίον» και δεξιά το «Ακαρνανικόν», με δύο λίμνες το καθένα. Στο ανατολικό τμήμα αυτής της λεκάνης, που είναι και το μεγαλύτερο, δεσπόζει με τον όγκο του το Παναιτωλικό. Απέναντι ο Αράκυνθος που υψώνει το τείχος του σε όλο το μήκος της νότιας πλευράς της λεκάνης. Κατά τη δυτική απόληξη του βουνού διακρίνεται η μεγαλόπρεπη ρωγμή της Κλεισούρας, τα «Κύκνεια Τέμπη» των αρχαίων. Το στενό αυτό πέρασμα ενώνει το «Μέγα Αιτωλικό πεδίο» με αυτό της Κάτω Αιτωλίας. Οι δύο αδελφές λίμνες, η μεγάλη Τριχωνίδα και η μικρή Λυσιμαχία, ολοκληρώνουν τη σύνθεση του αιτωλικού τοπίου.
Αυτό είναι το λίκνο των Αιτωλών, της ρωμαλέας εκείνης σκληροτράχηλης και πολεμικής φυλής που έφθασε κάποτε οδηγώντας τα κοπάδια της, και που η παρουσία της σημάδεψε τόσο την ιστορία μας κατά τους ελληνιστικούς χρόνους. Μέσα από τον μεγάλο και με πολλές παραλλαγές Αιτωλικό μυθολογικό κύκλο αναδύεται και ο Άγριος, βασιλικός γόνος και «ήρωας οικιστής» του Αγρινίου. Γιος του Πορθέα και τρισέγγονος του ήρωα Αιτωλού, του αρχηγέτη των Αιτωλών, ανέβηκε στο θρόνο της πλούσιας Ήλιδας, αλλά αφού σκότωσε το γιο του Βασιλιά του Άργους Φορωνέα κατέληξε διωκόμενος, περνώντας το στενό του Ρίου, στη χώρα που έδωσε το όνομά του. Από το γάμο του με την Προνόη απέκτησε δυο γιους τον Καλυδώνα και τον Πλευρώνα. Απόγονος του Πλευρώνα, ο Άγριος κατέληξε και αυτός διωκόμενος από τον φοβερό Διομήδη του Άργους στο βορειοδυτικό άκρο της Αιτωλίας, όπου και ιδρύει την ομώνυμη πόλη.
Μόνον ενδείξεις προϊστορικής ζωής στο «Μεγάλο Αιτωλικό πεδίο» έχει αποκαλύψει η αρχαιολογική έρευνα, και δη γύρω στο 2.500 π.Χ. Από τις αρχές της δεύτερης χιλιετίας π.Χ. σημειώνονται μετακινήσεις των βορείων φύλλων, των Αχαιών και τέλος των Δωριέων. Η φατρία που έφθασε πρώτη αποτελούνταν από βουνίσιους νομάδες με κύριο χαρακτηριστικό την τραχύτητα που κατοικούσαν σε βλαχοκαλύβες. Η προσαρμογή στις νέες συνθήκες ζωής κατέστησε τους απογόνους των ημιαγρίων σε ειρηνικούς καλλιεργητές της γης. Σε αντίθεση όμως με την παραλιακή ζώνη που ανοιχτή στις ξένες επιρροές παρουσιάζει σημαντική πολιτιστική άνοδο, η ενδοχώρα παραμένει δύσπιστη και κλειστή. Με προστάτη της φυλής τον ξανθό Απόλλωνα, η σκληρή πειθαρχία του γένους τηρήθηκε πιστά με το Θέρμο να αναδεικνύεται σε έναν από τους πιο αποφασιστικούς παράγοντες για τη διαιώνιση του καθεστώτος της αγροτικής ολιγαρχίας.
Δημιούργημα των Αγραίων, ή Αγριάνων, το Αρχαίο Αγρίνιο εκτείνεται τρία ακριβώς χιλιόμετρα προς ΒΔ του σημερινού Αγρινίου αριστερά της δημοτικής οδού προς τον Καρβασαρά, όπως προέκυψε από την ανασκαφή του Ιωάννη Μηλιάδη το 1927 και 1928. Στα γεγονότα του Πελοποννησιακού πολέμου οι Αιτωλοί νικούν τους Αθηναίους με επικεφαλής το Στρατηγό Δημοσθένη, όπως καταγράφεται από το Θουκυδίδη. Απομακρυσμένο από τη θάλασσα το Αρχαίο Αγρίνιο περιχαρακώθηκε και καταδικάστηκε από την αγροτική ολιγαρχία στον απομονωτισμό. Με ισχυρό το αίσθημα της ασφάλειας πίσω από το τείχος και της αυτόνομης ύπαρξης εξαιτίας της κλειστής οικονομίας του «Κοινού των Αιτωλών» διαιωνιζόταν μια μορφή φεουδαλισμού.
Η αναζωπύρωση παλαιών διαφορών με τους Ακαρνάνες εκδηλώθηκε με την εισβολή των Αιτωλών στη Νότια Ακαρνανία και την κατάληψη της πλούσιας πόλης των Οινιαδών το 330 π.Χ. Αργότερα, και πάντως μέχρι το 314 με τη βοήθεια των Μακεδόνων η πόλη πέφτει στα χέρια των Ακαρνάνων. Αμέσως μετά την αποχώρηση των Μακεδόνων δύναμη τριών χιλιάδων Αιτωλών πολιορκεί το Αγρίνιο με περιχαράκωση αδυνατώντας προφανώς να το αλώσει με εφόδους. Παρά τη συνθηκολόγηση των κατακτητών Δεριέων κατά την αποχώρησή τους έπεσαν θύματα σφαγής, συνέπεια και της προαιώνιας εχθρότητας. Η επιστροφή των Μακεδόνων συνοδεύθηκε από μεγάλης έκτασης λεηλασίες και καταστροφές της υπαίθρου του Αγρινίου. Το τελευταίο διασώζεται με την εμπλοκή του Βασιλιά της Ηπείρου Αιακίδη και τις αποφασιστικές του νίκες κατά των Μακεδόνων.
Δύο κρίνονται οι σημαντικότερες χρονολογίες στην πολυκύμαντη ιστορία της Αιτωλικής Συμπολιτείας. Το 279 π.Χ., έτος της νίκης εναντίον των Γαλατών και καταστροφής του Βρέννου, και το 189 π.Χ. που υπογράφουν οι Αιτωλοί την ταπεινωτική συνθήκη με τους Ρωμαίους. Η ρωμαϊκή πολιτική και διπλωματία πέτυχε τους σκοπούς της με εκμετάλλευση της εμφύλιας διαμάχης μεταξύ της εθνικής και της φιλορωμαϊκής μερίδας που ακολούθησε την ταπεινωτική ειρήνη. Με την ηθική και οικονομική παρακμή της τάξης της αριστοκρατίας τουλάχιστον από τα μέσα του τρίτου π.Χ. αιώνα το Αγρίνιο των 3.000 περίπου κατοίκων γνωρίζει σημαντική οικονομική ανάπτυξη. Αντίθετα από τις πόλεις της γειτονικής Ακαρνανίας, καμιά πόλη της Αιτωλίας δεν έκοψε αυτόνομο νόμισμα, ενώ το Κοινό των Αιτωλών προβαίνει στην κοπή χάλκινων νομισμάτων μεταξύ του 279 και του 168 π.Χ. Μετά την περιώνυμη ναυμαχία του Ακτίου στις 2 Σεπτεμβρίου του 31 π.Χ. που έληξε με την περηφανή νίκη του Οκταβιανού και τη συντριβή του Αντωνίου ακολούθησε η ίδρυση δυο νέων πόλεων της Νικόπολης και των Πατρών, αλλά και η ερήμωση της Αιτωλίας με την βίαιη μετοικεσία που έλαβε το χαρακτήρα διωγμού. Η πόλη που έσφυζε από ζωή και φιλοξενούσε το μεγάλο παζάρι και το οικονομικό κέντρο της περιοχής αφανίζεται από τη λαίλαπα του κατακτητή.
ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ: ΕΥΡΩΠΗ- ΕΛΛΑΔΑ-ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑ
Η Ευρώπη στην Περιβαλλοντική Πρωτοπορία
Σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον δυσμενές για την άσκηση πολιτικών βιωσιμότητας και αειφορίας λόγω των έντονου οικονομικού ανταγωνισμού μεταξύ κρατών και επιχειρήσεων, η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται στην περιβαλλοντική πρωτοπορία της παγκόσμιας κοινότητας, καθώς όχι μόνο αναλαμβάνει δεσμευτικά τις περιβαλλοντικές τις ευθύνες έναντι των υπολοίπων κρατών (π.χ Οδηγία 2003/87 για την εφαρμογή των δεσμεύσεων που απορρέουν από το Πρωτόκολλο του Κυότο για την Κλιματική Αλλαγή) αλλά μέσα από ένα σύνολο Οδηγιών και Χρηματοδοτικών Μέσων (Κοινοτική Πρωτοβουλία URBAN, Ταμείο Συνοχής, Πρόγραμμα Leader κτλ) επιδιώκει την οικοδόμηση ενός ενιαίου χώρου οικολογικής ευθύνης και περιβαλλοντικής ευημερίας. Το Έκτο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον της Ε.Ε 2001-2010, επιδιώκει να συνεισφέρει στην Αειφόρο Ανάπτυξη μια στρατηγική προσέγγιση, για την επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων σε συνεργασία με τους πολίτες, τα κράτη και τις επιχειρήσεις. Κύριοι τομείς ανάληψης δράσης:
α) Η προστασία της φύσης και της άγριας ζωής
β) Η αντιμετώπιση των κλιματικών μεταβολών
γ) Η αντιμετώπιση θεμάτων σχετικών με το περιβάλλον και την υγεία
δ) Η διατήρηση των φυσικών πόρων και η διαχείριση των αποβλήτων
Πολλά από τα κράτη- μέλη της Ε.Ε δυστυχώς δεν έχουν αναδείξει την περιβαλλοντική παράμετρο ως ισότιμη συνιστώσα της αναπτυξιακής διαδικασίας με αποτέλεσμα να μειώνεται η αποδοτικότητα των πρωτοβουλιών που λαμβάνονται σε κεντρικό επίπεδο και να δημιουργούνται έντονες ανισότητες σε όρους περιβαλλοντικής ευημερίας, ποιότητας ζωής και επάρκειας φυσικών πόρων ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες.
Η Ελλάδα διαθέτει ένα πλούσιο περιβαλλοντικό απόθεμα σε ένα σχετικά μη-υποβαθμισμένο φυσικό περιβάλλον που διακρίνεται από την ποικιλία των οικοτόπων του (296 περιοχές με αξιόλογα είδη οικοτόπων, χλωρίδας και πανίδας), την έκταση αξιόλογων οικοσυστημάτων (οι περιοχές του δικτύου Νatura καταλαμβάνουν περίπου το 18,2% της συνολικής γεωγραφικής επιφάνειας της χώρας), την ποιότητα των νερών καθώς και την καλή κατάσταση της ατμόσφαιράς, παρά τα επιμέρους προβλήματα. Η χαμηλή βιομηχανική ανάπτυξη της χώρας σε συνδυασμό με την ενσωμάτωση των Ευρωπαϊκών Οδηγιών για το Περιβάλλον στο εθνικό δίκαιο αποτελούν τους κύριους παράγοντες διατήρησης ενός καλού επιπέδου περιβάλλοντος στη χώρα, όπως προκύπτει και από την Έκθεση Περιβαλλοντικών Επιδόσεων για την Ελλάδα του ΟΟΣΑ (2000). Πάντως οι ραγδαίες κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές των τελευταίων ετών αρχίζουν να κάνουν αισθητές τις επιπτώσεις τους, είτε με την υπερχρησιμοποίηση του νερού στον αγροτικό χώρο, είτε με την ανεξέλεγκτη ρύπανση των νερών από γεωργοκτηνοτροφικά και βιομηχανικά απόβλητα, είτε από την αυθαίρετη δόμηση σε περιοχές υψηλής προστασίας, είτε από την εκπομπή ρύπων στα μεγάλα αστικά κέντρα με κύρια πηγή τον μεταφορικό κλάδο. Τα συνεχώς αυξανόμενα επίπεδα κατανάλωσης σε συνδυασμό με τους υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης της χώρας, αναμένεται να δημιουργήσουν έντονες πιέσεις στους φυσικούς πόρους και σε πολλές περιπτώσεις να απειλήσουν την ισορροπία των οικοσυστημάτων και τη δημόσια υγεία. Σε αυτό το πλαίσιο προβάλλει διαρκώς το αίτημα για Περιβαλλοντική Σύγκλιση της Ελλάδας με τους Ευρωπαίους Εταίρους. Ο σεβασμός του περιβάλλοντος στην οικολογική σφαίρα, η αλληλεγγύη στην κοινωνική σφαίρα και η συμμετοχική δημοκρατία στην πολιτική σφαίρα αποτελεί ένα τρίπτυχο που αναδεικνύει νέες όψεις μιας πραγματικής σύγκλισης σε όρους ευημερίας με την Ευρώπη.
Η Αιτωλοακαρνανία διαθέτει ένα τέτοιο πλούτο φυσικών πόρων και μια ποικιλία οικοσυστημάτων που θα μπορούσε να αναδείξει το περιβάλλον σε συγκριτικό της πλεονέκτημα και συντελεστή ανάπτυξης, αντί να αποτελεί περιοριστικό παράγοντα και αιτία συγκρούσεων και χαμένων ευκαιριών. Κάθε μέρα που περνά φαίνεται όλο και περισσότερο πως το συμβατικό μοντέλο ανάπτυξης του Νομού που στηρίχθηκε στην καπνοκαλλιέργεια της υπαίθρου και στις χαμηλές υπηρεσίες των αστικών κέντρων συναντά τα όρια του. Σήμερα χρειάζεται μια αναπτυξιακή τομή αν θέλουμε να κινητοποιήσουμε το ανθρώπινο δυναμικό και το φυσικό κεφάλαιο του τόπου μας σε μια σύμπραξη ευημερίας. Η Στρατηγική Αλλαγή του Προτύπου Ανάπτυξης θα πρέπει να στοχεύει στην περιβαλλοντική προστασία, στην ενίσχυση της απασχόλησης και στην οικονομική ανάπτυξη με βάση την ποιότητα, την καινοτομία και τη γνώση. Ο νομός μας διαθέτει τόσο το κοινωνικό όσο και το φυσικό και πολιτισμικό κεφάλαιο για να πραγματοποιήσει μια ριζική αναπτυξιακή στροφή σε κατευθύνσεις βιωσιμότητας για τις πόλεις και αειφορίας για την αγροτική ύπαιθρο. Αυτό που λείπει είναι να αντιληφθούμε το περιβάλλον σαν μια νέα δυνατότητα ευημερίας, σαν μια ευκαιρία ανάπτυξης και αναδημιουργίας αντί να το αντιμετωπίζουμε ως ένα διαρκή περιορισμό νόμων και υποχρεώσεων (π.χ. Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων κτλ) που αυξάνει τα παραγωγικά κόστη και μειώνει την ανταγωνιστικότητα της τοπικής οικονομίας.
Η ολοκλήρωση των περιβαλλοντικών υποδομών στο Νομό μας τα επόμενα χρόνια, με την καλύτερη λειτουργία των μονάδων επεξεργασίας υγρών αποβλήτων και την κατασκευή και λειτουργία δικτύου Χώρου Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων (Χ.Υ.Τ.Α) όπως επίσης και Εργοστασίου Ανακύκλωσης, αναμένεται να ενισχύσει την περιβαλλοντική προστασία και να διατηρήσει σε υψηλό επίπεδο τη λειτουργία των οικοσυστημάτων. Η ανάπτυξη της βιολογικής και ολοκληρωμένης γεωργίας, η αξιοποίηση της βιομάζας και η παραγωγή βιοκαυσίμων από ενεργειακά φυτά, η ανάπτυξη του οικοτουρισμού, αγροτουρισμού, ιαματικού τουρισμού κτλ, η αξιοποίηση των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας (αιολικά πάρκα, μικρά υδροηλεκτρικά εργοστάσια), η μεταποίηση, τυποποίηση και εμπορία αγροτικών προϊόντων ποιότητας είτε γεωγραφικής ένδειξης είτε ονομασίας ποιότητας, θα μπορούσε να αντλήσει υπεραξία από ένα ποιοτικά αναβαθμισμένο περιβάλλον δημιουργώντας νέα εισοδήματα, αποκεντρωμένες θέσεις απασχόλησης και τελικά μια νέα τοπική αυτοπεποίθηση ότι μπορούμε πιο ψηλά, πιο μπροστά, απαραίτητη για να μπει ο Νομός μας σε μια νέα αναπτυξιακή τροχιά. Οι θετικές προοπτικές βρίσκονται μπροστά μας, αρκεί να αξιοποιήσουμε σωστά, έγκαιρα και αποτελεσματικά τα συγκριτικά μας πλεονεκτήματα και να τα μετασχηματίσουμε συστηματικά σε ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα μέσα σε μια ανοιχτή και παγκοσμιοποιημένη οικονομία.
ΣΕΛΙΜΑΣ ΓΙΑΝΝΗΣ
Περιβαλλοντολόγος - Μ.sc. Oικονομική & Περιφερειακή Ανάπτυξη
Ειδικός Σύμβουλος Περιβάλλοντος ΤΕΔΚ Αιτωλοακαρνανίας
Εργαστηριακός Συνεργάτης ΤΕΙ Μεσολογγίου